“Το Λιμενικό ζήτημα” από μια διαφορετική σκοπιά.

Ένα φανταστικό σενάριο που θα απαιτούσε την πόλη μικρή, συμπαγή και συγκεντρωμένη γύρω από τείχη που για άλλη μια φορά θα την όριζαν, με όλες τις υπηρεσίες και τις υποδομές της στο κέντρο του λόφου, του Καστελιού, θέλει την Ανατολική ή/και την Δυτική Τάφρο σε ρόλο λιμανιού για τα καθημερινά δρομολόγια της Α.Ν.Ε.Κ.
Ένα με το μεγαλύτερο σε μέγεθος Ελ.Βενιζέλος και ένα με το δεύτερο μικρότερο καράβι που θα δένουν και θα αποπλέουν εναλλάξ από αυτά τα δύο “άκρα” μιας διαφορετικής πόλης.
Μια τέτοια προσέγγιση θα έβρισκε σήμερα την λύση στα πολλά προβλήματα που αντιμετώπισαν οι κατασκευαστές των τειχών στην σχέση του έργου τους με την γραμμή του αιγιαλού και το υδάτινο μέτωπο.
Στην περίπτωση αυτών των δυο υπερμεγεθών “προβλητών” Ανατολικά και Δυτικά της πόλης θα πρέπει να είσαι σίγουρος για τα καθημερινά δρομολόγια για Πειραιά, που θα παραμείνει σταθερός σαν προορισμός, αυτό που θα εναλλάσσεται θα είναι η “προβλήτα” και τα πλοία.

Βέβαια επιμένω ότι πρόκειται για ένα φανταστικό σενάριο αλλά πρέπει να σκεφτούμε τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε μερικές εκατοντάδες χρόνια οι ανθρώπινοι οικισμοί. Μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για έργα (οι οχυρώσεις) που πραγματοποιήθηκαν αλλά (το κυριότερο) άντεξαν σε μεγάλο βάθος χρόνου σε σχέση πάντα με τα σημερινά δεδομένα.
Αυτό το σενάριο (πάντα φανταστικό το ίδιο) έχει να κάνει με πολλά άλλα σενάρια πολύ πιο “πραγματικά” (ίσως όμως όχι ρεαλιστικά) που διαπραγματεύονται (ιστορικά ή με κάποια άλλη μορφή, διαφορετική στον μελλοντικό χρόνο) την ύπαρξη του υδάτινου στοιχείου στις Τάφρους των Τειχών.
Τέτοιες σκέψεις γίνονται και για την περίπτωση που επαληθευτούν οι καταστροφικές περιβαλλοντικές προβλέψεις για λιώσιμο των πολικών πάγων και μεγάλη αύξηση της στάθμης της θάλασσας. Έτσι και τα αυτοκίνητα που σταθμεύουν εκεί με την σειρά τους θα απομακρυνθούν από πλοία, ταχύπλοα, υδροπλάνα, ελικόπτερα, αερόπλοια, ποδήλατα και ότι άλλο μπορεί να αποτελέσει την αιχμή της τεχνολογίας, τουλάχιστον όσο αφορά τις μεταφορές και τις συγκοινωνίες.

Όσο για τα μικρότερα σε μέγεθος επιβατηγά/οχηματαγωγά (ή ακόμα μικρότερα πλοία, μόνο επιβατηγά) με δύο καρίνες - τα ταχύπλοα νέας τεχνολογίας, αυτά εύκολα, στο ίδιο σενάριο (;) μπορούν να φιλοξενούνται και να αποπλέουν από το παλιό Ενετικό Λιμάνι. Γι’ αυτό φτάνει εκσυγχρονισμός των υποδομών και εκβάθυνση του λιμανιού, έργα που δεν θα είναι η πρώτη φορά που γίνονται. Το Ενετικό Λιμάνι θα πάψει να είναι μόνο κέντρο του τουριστικού ενδιαφέροντος στην πόλη και θα αποκτήσει πάλι τον παλιό του ρόλο για την εξυπηρέτηση πλοίων με εκτόπισμα …μέχρι 300 τόνους.

Δεν παύει βέβαια να έχει βόρειο προσανατολισμό κάτι που αποκλείει την χρησιμοποίηση του μέρες με ισχυρούς Βόρειους ανέμους – ενώ ο κυματισμός από τα μικρά ταχύπλοα επιβατηγά θα προκαλούσε φθορά στις προκυμαίες. Ίσως η χρήση τέτοιου τύπου πλοίων να μην είναι η καλύτερη επιλογή για το ταξίδι στο Κρητικό πέλαγος – από την εφημερίδα της 16/11 μαθαίνουμε για την δρομολόγηση νεότευκτου πλοίου, κλασσικού τύπου όμως, στην γραμμή Χανιά – Πειραιάς. Παρόλα αυτά μια τέτοια “ανανέωση” του λιμανιού θα άξιζε πολλά χρόνια υπομονή και μερικά άσχημα ταξίδια.
Έτσι οι εικόνες - κλεμμένες από τις παλιές φωτογραφίες και μερικές κινηματογραφικές ταινίες θα επαναληφθούν και τα προαναφερθέντα προβλήματα των Τειχών και του ελλιμενισμού των πλοίων στα Χανιά, την Σούδα και αλλού θα ξαναγίνουν επίκαιρα, όπως σχεδόν ένα αιώνα πριν. Αντιγράφω από το ίδιο φύλλο της Πέμπτης 16 Νοεμβρίου των Χ.Ν. για την ημερίδα της 15/11 στο ΤΕΕ/ΔΚ – “το Λιμενικό ζήτημα των Χανίων” για το οποίο η κ.Αιμιλία Κλάδου - Μπλέτσα αναφέρει χρησιμοποιώντας πλούσιο οπτικό υλικό, μελέτες Ευρωπαίων μηχανικών που κατεδαφίζουν τα τείχη και σχεδιάζουν έργα και διώρυγες για τον εκσυγχρονισμό των υπαρχόντων λιμένων της Κρήτης: “…ο φυσικός όρμος της Σούδας φαίνεται ότι αποτελεί πλέον και το εμπορικό λιμάνι της πόλης, έστω και εναλλακτικά με το Βενετσιάνικο. Μετά τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο, η χρήση του λιμανιού της Σούδας εδραιώνεται απόλυτα… …με την βοήθεια του σχεδίου Μάρσαλ και την εγκατάσταση του ναυστάθμου της Κρήτης”.
Είναι ξεκάθαρο ότι τέτοιες αλλαγές στις πόλεις που παλιότερα γίνονταν με αφορμή τον εκσυγχρονισμό τους πραγματοποιούνταν πάντα μέσα στα πλαίσια υπερτοπικών πολιτικών και στρατηγικών που έχουν σήμερα προσανατολισμό και επιχείρημα την παγκόσμια ασφάλεια. Έτσι, οι πόλεις (και τα λιμάνια) διερευνούνται μέσω των γεωγραφικών, στρατηγικών (αλλά και των στρατιωτικών) προοπτικών τους που περιλαμβάνουν τη διακυβέρνηση, τον σχεδιασμό και τον προγραμματισμό των έργων.
Τα πρώτα έργα στα λιμάνια των Χανίων που πρέπει να αναφερθούν εδώ έγιναν το πρώτο μισό του 19ου αιώνα κατά την διάρκεια της Αιγυπτιακής διοίκησης – μεταξύ άλλων ήταν η ανακατασκευή του Φάρου και ο αμαξιτός δρόμος για την Σούδα, μάλιστα η αποπληρωμή τους μέσω του φορολογικού συστήματος της εποχής ήταν ανάμεσα στις αιτίες της επανάστασης του 1860.
Πρέπει βέβαια να αναφερθεί πως ότι ακολούθησε έγινε δυνατόν πρώτον λόγο της ύπαρξης του δικτύου των Ενετικών φρουρίων στην ευρύτερη περιοχή της πόλης ήδη από την αναγέννηση αλλά και λόγο της Ευρωπαϊκής επιρροής και του ταυτόχρονου πολιτικού και πολιτιστικού ανοίγματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα ευρωπαϊκά εκσυγχρονιστικά ρεύματα του 19ου αιώνα.

Πρέπει να αναφέρουμε ακόμα ότι το τοπικό ιδίωμα και η χαρακτηριστική Κρητική “κουζουλάδα” απαιτούσε σε εποχές κρίσεων την συμμετοχή όλων μας στο “μπάζωμα” του όρμου της Σούδας – θα έλυνε κάτι τέτοιο τα προβλήματα; Αμφίβολο, σίγουρα όμως έχει ενδιαφέρον μια ματιά στην παγκόσμια σκηνή, ειδικά σε ότι αφορά μεγάλα έργα όπως η σύζευξη της Μάγχης με το γνωστό Ευρωτούνελ (παλιότερα οι σιδηροδρομικοί συρμοί μεταφερόντουσαν με πλοία!) και το αντίστοιχο έργο στον Βερίγγειο πορθμό στο οποίο ασκείται έντονη περιβαλλοντική κριτική – τούνελ και γέφυρες μεγάλου μήκους (πάνω από 50 km και πάνω από 10 km αντίστοιχα) πολλαπλασιάζονται με ταχύτητα στον πλανήτη! Με τον ίδιο τρόπο θα ήταν, αναρωτιέμαι, δυνατή η σύζευξη της Κρήτης με την Πελοπόννησο, την ηπειρωτική Ελλάδα, σε μια προέκταση του άξονα της Ιόνιας οδού, με ενδιάμεσες στάσεις στα Κύθηρα; Με σιδηροδρομική γραμμή και αυτοκινητόδρομο; Οι πρώτες σιδηροδρομικές γραμμές προτάθηκαν για το νησί μέσα στα ίδια πλαίσια: αυτά των λιμενικών έργων με στόχο (πιστεύω) την μεταφορά της αγροτικής παραγωγής από τον Χανιώτικο κάμπο και την Κίσσαμο στην Σούδα και από την πλούσια Μεσσαρά στο λιμάνι του Ηρακλείου. Ένα τέτοιας κλίμακας έργο ίσως είναι ακόμα ανέφικτο (και με ανυπολόγιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις) για τα δεδομένα του νησιού αλλά θα άλλαζε την ισορροπία μεταξύ των μεγάλων πόλεων του δίνοντας τους μια εντελώς διαφορετική αναπτυξιακή προώθηση.