Αρχαία Πολυρρήνια......

Τούτος ο οικισμός, νότια της Κισσάμου στην Δυτική Κρήτη, αναφέρεται από τους αρχαίους συγγραφείς, ήδη από τα Ελληνιστικά χρόνια, σαν Πολυρρηνία (Πτολεμαίος) Πολύρρηναν, Πολύρρηνον (Σουίδας), Πολυρρήνιον (Πλίνιος) και Πολύρην. Η ετυμολογία και η σημασία της σύνθετης αυτής λέξης δείχνει τον πλούτο και την απασχόληση των κατοίκων της αρχαίας πόλης με την κτηνοτροφία μια που προέρχεται από το επίρρημα πολύ και το όνομα “ρήνεα” που όπως και τα “αρς” “αρήν” “ρην” σημαίνει πρόβατο, πρόβατα, με διπλασιασμό του ρ μετά το φωνήεν του πρώτου συνθετικού. Από τον Ι. Σταματάκο μαθαίνουμε το ίδιο, πολύρρην σημαίνει πλούσιος σε αρνιά.
Παρόλα αυτά σύμβολο της πόλης, όπως αποτυπώνεται στην πίσω όψη νομισμάτων ήδη από τον 4ο π.Χ. αιώνα ήταν το Βουκράνιο – το κεφάλι του Ταύρου.
Η θέση του σημερινού οικισμού σε υψόμετρο 300 - 350 μέτρων με μεσημβρινό δηλαδή νοτιοδυτικό προσανατολισμό βρίσκεται 6,50 χιλιόμετρα ή μία και μισή ώρα – κατά τον αρχαιολόγο Β. Θεοφανείδη που πραγματοποίησε ανασκαφές (Οκτώβριος 1938) στο πλάτωμα των 99 Πατέρων (η εκκλησία κατασκευάστηκε το 1894 με οικοδομικό υλικό που αποτελείται κυρίως από σπόλια) – από το αρχαίο επίνειο του, το σημερινό Καστέλι. Σαν επίνειο αναφέρεται και ο οικισμός στα Φαλάσαρνα. Παλιότερα είχε και την ονομασία Πάνω Παλαιόκαστρο – με αρκετά περισσότερους από τους 100 καταγεγραμμένους σήμερα κατοίκους – σχεδόν όλοι ζουν πια στην έδρα του δήμου Κισσάμου.
Η φυσική ακρόπολη της Πολυρρήνιας βρίσκεται ακόμα πιο ψηλά – στα 418 μέτρα – και παρέμεινε οχυρωμένη μέχρι τα βυζαντινά χρόνια. Από αυτό το υψόμετρο είναι ορατά τόσο το Κρητικό όσο και το Λιβυκό πέλαγος. Η κυριαρχία της πόλης κατά την ρωμαϊκή περίοδο έφθανε μέχρι το Ακρωτήριο που σήμερα ονομάζεται “Σπάθα” (Τίτυρον) όπου έλεγχε το Δικτύνναιο ιερό. Ο λόγος: εχθρός από τα κλασσικά χρόνια των πόλεων στα Ανατολικά δεν έλαβε μέρος στον αγώνα των Κρητών κατά των Ρωμαίων, με αποτέλεσμα να διαφύγει τη λεηλασία και να γνωρίσει όπως και ολόκληρη η περιοχή μεγάλη ακμή.
Η πόλη ιδρύθηκε και κατοικήθηκε από Αχαιούς και Λάκωνες αποίκους γύρω στο 1100 – 1000 π.Χ. αλλά είχε και γηγενή πληθυσμό από παλιότερους ορεινούς οικισμούς στην περιοχή που κατέφυγε εκεί μετά τον περιτειχισμό και την ανάπτυξη της. Το πολιτικό σύστημα ήταν αριστοκρατικό με κοινά στοιχεία οργάνωσης και διοίκησης με αυτά της συμμάχου και μητρόπολης Σπάρτης. Ο ντόπιος πληθυσμός απασχολούνταν σε κατώτερες και βοηθητικές εργασίες. Η Πολυρρήνια αναφέρεται και σε κάποιο από τα επεισόδια των Ομηρικών Επών: Επιστρέφοντας από την Τροία ο Αχαιός Αγαμέμνων πέρασε από εκεί για να προσφέρει θυσία, αλλά η τελετή ματαιώθηκε από κάποια εξέγερση των πληρωμάτων ή των αιχμαλώτων που έκαψαν τα πλοία για να αποικίσουν την περιοχή. Από τότε οι προσφορές και οι σπονδές αίματος που μένουν ανολοκλήρωτες ονομάζονται Κρητικές Θυσίες. Για κάτι παρόμοιο υποθέτει και ο αρχαιολόγος Β. Θεοφανείδης. Η ανασκαφή που ξεκίνησε έφερε στο φώς τους δόμους των βάσεων δύο παράλληλων τοίχων της Ελληνιστικής περιόδου που πιθανολογείται ότι σχηματίζουν την βάση ενός υπερμεγέθους (60 μ. επί 7 μ.) βωμού παρόμοιου με αυτόν των Συρακουσών που άκμαζαν την ίδια εποχή. Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε το είδος των θυσιών που ήταν αιματηρές, το μέγεθος και τα είδη της πρωτογενούς κτηνοτροφικής παραγωγής και τελικά το πλήθος των αμνοεριφίων στην περιοχή εκείνη την εποχή.
Από τις σπουδαιότερες ανακαλύψεις στην Πολυρρήνια, είναι οι θάλαμοι – υπόσκαφες στον βράχο κατοικίες, τα επιβλητικά Τείχη της Ελληνιστικής – Ρωμαϊκής εποχής και τελικά το π(λήθος και η πολυπλοκότητα του δικτύου των δεξαμενών και των υδραγωγείων. Η αλληλεξάρτηση και η στενή σχέση μεταξύ τους αποδεικνύεται ερευνητικά από μια σειρά άλλων μεγάλης σημασίας ευρημάτων. Τέτοια είναι οι λαξευτές υπόγειες δεξαμενές που συνόδευαν και εξυπηρετούσαν τις κατοικίες, το γεγονός ότι το μεγαλύτερο σωζόμενο μέρος των οχυρώσεων έχει κατασκευαστεί σαν αναλυματικοί τοίχοι στις παριές του φυσικού βράχου και τα Ρωμαϊκά Υδραγωγεία με δεξαμενές υπερχείλισης, αγωγούς νερού σκαμμένους στον βράχο και κρήνες ιερών και άλλων λατρευτικών χώρων. Οι αγωγοί περνούν κάτω από το ύψωμα ενώ συνδυάζονται με υπόγειες διεξόδους και σκάλες που πιθανόν να χρησιμοποιήθηκαν για την άμυνα σε πολιορκίες.
Ένα τέτοιο σύμπλεγμα υδραυλικού και οχυρωματικού έργου είναι ο ημικυκλικός πύργος των τειχών που σώζεται στην διαπλάτυνση του δρόμου στην είσοδο του οικισμού. Πρόκειται για μέρος των Ελληνιστικών Τειχών της Πολυρρήνιας. Στο ίδιο σημείο τοποθετείται πύλη των οχυρώσεων – είσοδος στον περιτειχισμένο οικισμό που επισκευάστηκε ή άλλαξε χρήση κατά τα χρόνια της Ρωμαϊκής κυριαρχίας.
Πρόκειται για τον πύργο που αποτυπώνεται σε φωτογραφία στο έργο του L. Savignoni: Espiorazione Archeologica delle provincie occidentali di Creta (1901) με την αναφορά στην λεζάντα ότι πρόκειται για κυκλική κατασκευή. (σελ. 52 – Fig. 21). Ο πύργος υπέστη μεγάλες καταστροφές κατά τις πρώτες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα όταν οι λαξευμένοι λίθοι της όψης χρησιμοποιήθηκαν σαν οικοδομικό υλικό για την κατασκευή του δημοτικού σχολείου της Πολυρρήνιας. Άλλες πιθανές αιτίες που συνηγορούν για την σημερινή εικόνα του χώρου είναι η διαμόρφωση του δρόμου στην είσοδο του οικισμού όπου ο παλιός ασφαλτοτάπητας δίνει την θέση του σε βοτσαλωτό πλακόστρωτο που έχει κατασκευαστεί σε επίχωση στην κλίση της πλαγιάς καλύπτοντας όπως αποδεικνύει η αρχαιολογική τομή την βάση του πύργου σε σημαντικό ύψος. Τέλος πρέπει να αναφερθούν οι σχετικά πρόσφατες κατασκευές εκατέρωθεν της μικρής πλατείας που βρίσκεται στην θέση του υδραγωγείου και του πύργου – παρόλο που δεν βρίσκονται σε άμεση επαφή με την κάθετη παριά του υψώματος και των τειχών – και που τοποθετούνται επίσης πάνω σε επιχώσεις.
Εκεί καταλήγει και ένα σκέλος του λαξευτού υδραγωγείου που τροφοδοτούσε την πόλη στην κεντρική της είσοδο, αποτελούμενο από δύο αγωγούς, πλάτους 1.35, και ύψους 2.3 μ., που σήμερα καταλήγουν σε δύο πέτρινες γούρνες ενώ σε ιστορικό χάρτη της περιοχής αποτυπώνεται σε μικρή απόσταση η θέση μιας δεξαμενής.

Μετά τις πρώτες επισκέψεις μας και την απόκτηση μιας συνολικής εικόνας – ακόμα και μετά την συλλογή μαρτυριών που προδίδουν τις μεταλλαγές στην κατάσταση των αρχαίων μνημείων της Πολυρρήνιας μέσα στον χρόνο, τουλάχιστον για τις τελευταίες δεκαετίες, έγινε δυνατή η αναγνώριση ορισμένων από τα πρωτογενή τους χαρακτηριστικά αλλά και πολλών από τα επικαλυπτόμενα στάδια τους που τελικά προβλέπουν και την εξέλιξη τους στο μέλλον.
H αναγνώρισή όμως των υπόλοιπων χαρακτηριστικών του τόπου και του οικισμού εξαρτάται από όλη την φυσική, πολιτική και πολιτιστική εξέλιξη του.
Σήμερα η ροή των επισκεπτών, των κατοίκων ή των τουριστών οδηγείται μέσα σε προκαθορισμένες επιλογές. Και αυτός ο ιδιαίτερος τόπος με τον συγκεκριμένο χαρακτήρα, όπου μπορούμε ή μας επιτρέπεται να τον παρατηρήσουμε, δυστυχώς παρουσιάζει αυτές τις συγκεκριμένες συνθήκες, μόνο επειδή εμείς είμαστε με κάποιο τρόπο παρόντες.
Αυτό που μας ενδιαφέρει στις επεμβάσεις που θα προταθούν είναι η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν όχι μόνο την αύξηση και την βελτίωση της επισκεψιμότητας αλλά και ο προκαθορισμός των όρων αποκατάστασης και αξιοποίησης της αρχαιολογικής, της πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του οικισμού και της περιοχής.
Σημασία έχει να καταλάβουμε πως αυτό που είναι κάθε φορά απαραίτητο βρίσκεται στην γνώση, την παρακολούθηση και την καταγραφή της κάθε διαφορετικής “ποιότητας” και των μεταβολών τους, πέρα από τα μνημεία και την αρχιτεκτονική κληρονομιά, στα δημογραφικά χαρακτηριστικά, στην οικονομία, στην παραγωγή, στον πολιτισμό αλλά και στο ανάγλυφο και την μορφολογία του εδάφους. Στα γεωλογικά χαρακτηριστικά, τις γεωλογικές ζώνες, την γεωμορφολογία, λιθολογία, υψομετρία, σεισμική και ηφαιστειακή επικινδυνότητα όπως ακόμα και στις κλίσεις του εδάφους αλλά ακόμα και στις θέες – τα σημεία από όπου έχουμε την δυνατότητα μακρινής ή ενδιαφέρουσας θέας - (Belvedere – Ωραία Θέα) - Ακόμα και στην ποικιλία της βλάστησης, την πανίδα, τα είδη της βιοποικιλότητας και φυσικά για μια περιοχή που ιστορικά η διαχείριση των υδάτων είναι φανερή, τα υδρολογικά χαρακτηριστικά αλλά και οι διαφοροποιήσεις και η συστηματοποίηση των καλλιεργειών (ταράτσες – αναχώματα – ξερολιθιές – πεζούλες – αναβαθμίδες – μονοκαλλιέργειες ή σύνθετες πολυκαλλιέργειες ή καλλιέργειες βιολογικές). Η σημερινή εικόνα με την κυριαρχία της καλλιέργειας του ελαιόδεντρου, με ομοιόμορφα κατανεμημένα τα δέντρα κάτω από το φως του μεσημβρινού ήλιου, στους ελικοειδής χωμάτινους σχηματισμούς, σε επιχώσεις και αναχώματα προκαλεί την λύπη και αποδεικνύει το βαθμό εκμετάλλευσης της γης και εντατικοποίησης της γεωργίας αλλά και υποβάθμισης – εξαφάνισης άλλων καλλιεργιών και ενασχολήσεων, σημαντικών στην καθημερινή ζωή.
Τα φυσικά στοιχεία, τα φυσικά – οικολογικά και γεωλογικά χαρακτηριστικά στο σύνολο των περιπτώσεων παρουσιάζουν μια σταθερότητα ή μεταβάλλονται πιο αργά με ρυθμούς και ταχύτητες προβλέψιμες.
Αντίθετα οι επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων κινούνται ταχύτατα και υπακούουν σε σενάρια οικονομικά και πολιτικά κάτι που σημαίνει ότι ενώ μπορούν να προβλεφτούν είναι δυνατόν με τον ίδιο τρόπο και να ανατραπούν.
Ο διαχωρισμός, η ιεράρχηση και η ταξινόμηση με αυστηρότητα των φυσικών, ιστορικών και οικονομικών - ανθρωπογενών συστατικών του τοπίου με στόχο την ολοκληρωμένη ένταξη του σχεδιασμού μέσα στο φυσικό του πλαίσιο έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα και άμεσα οφέλη. Αυτό που προκύπτει από αυτήν την “ορθολογική” κατά τα άλλα διαχείριση του συνόλου των χαρακτηριστικών του χώρου είναι – με δεδομένη την ανάμιξη των χρήσεων – ένα πολύπλοκο/πολύχρωμο μωσαϊκό χρήσεων, χαράξεων και διαδρομών. Το κατά πόσο επιτυγχάνεται η ζητούμενη συνοχή μεταξύ αυτών των χαρακτηριστικών και η ενίσχυση της οικονομικής και πολιτιστικής ταυτότητας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την συνέργεια μεταξύ σχεδιασμού και των μακροπολιτικών ακόμα και τον προγραμματισμό σε παρεμφερείς τομείς.
Αξίζει να βρεθεί μια τομή, σημεία επαφής μεταξύ, της πολιτικής βούλησης, των στρατηγικών σε περιφερειακή κλίμακα και προσέγγισης των μικρότοπων – όπως τα στενά όρια του οικισμού της Πολυρρήνιας – που χαρακτηρίζονται από μια δική τους αρχιτεκτονική και μορφή. Δηλαδή την διαχείριση τους με την δημιουργία φορέων και με δράσεις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές. Η τοπική δυναμική σε οικονομικούς και πολιτιστικούς τομείς χωρίς άλλη ενίσχυση, αναπτύσσεται σε μικρή κλίμακα και γι’ αυτό τα αποτελέσματα είναι φτωχά και χάνονται ευκαιρίες.
Είναι απαραίτητη η μαζική συμμετοχή ή οι φορείς ανάπτυξης να είναι κεντρικοί.

Σε αυτήν την περίπτωση, στην τοπική κλίμακα, η κοινωνική συμμετοχή αποκτά νέα διάσταση, από τη στιγμή που οι ίδιοι οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά στην διαδικασία σχεδιασμού υπερασπίζοντας τα άμεσα συμφέροντά τους και προσπαθώντας να απομονώσουν τα δομικά στοιχεία των οικείων τους περιοχών.
Ταυτόχρονα ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει ένας μεγάλος αριθμός νέων ανθρώπων την σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να είναι ένας χρήσιμος τρόπος για την αύξηση της πληροφόρησης και συμμετοχής τους στο σχεδιασμό. Αυτό που απομένει είναι να βρεθεί ένας αντίστοιχος ρόλος για τους ειδικούς του σχεδιασμού πέρα από την εξάρτηση από τις ανάγκες και τις απόψεις …του ανθρώπου του τόπου. Ίσως η αναζήτηση νέων μεθόδων επιμόρφωσης των πληθυσμών να βασίζεται σε αυτή την αναγκαστική διεύρυνση της εκπαίδευσης πάνω στην χρήση νέων μεθόδων και τεχνολογιών.

Δημοτικός Κινηματογράφος vs Δημοτικό Στάδιο....

Χανιά 13/06/2010

(κ.Διευθυντά) ή (Θερινό σινεμά "ο Κήπος")

(Πρόκειται για το θερινό σινεμά "ο Κήπος") όπου φαντάζομαι έχετε περάσει κάποια βραδιά μπροστά στην μεγάλη για τα multiplex δεδομένα οθόνη του, όλοι έχετε παρατηρήσει τους δείκτες του ρολογιού και κάποια στιγμή θα έχετε αναρωτηθεί: πόσο διαρκεί η προβολή; πόση ώρα κάνει διάλειμμα; πάει καλά;... το σύνηθες πρόβλημα στα θερινά είναι η ώρα έναρξης της απογευματινής παράστασης.... 20 και 45' ....το φώς είναι συχνά έντονο και αυτός είναι ο κυριότερος λόγος για να προτιμίσεις  την νυχτερινή προβολή… ….τέτοια ψυχαγωγία είναι πολύ ακριβή αλλά σπάνια κατά το τέλος του χειμώνα ή την ανοιξη, παρά τις - "λευκές" - φωτεινές - δηλαδή - νύχτες των πόλεων βόρεια , είναι δυνατή λόγω των μικρών διακυμάνσεων της θερμοκρασίας και τις λιγοστες μόνο στάλες της βροχής…  ….εδώ φιλοξενεί και μεταμεσονύχτιες προβολές και κινηματογραφικές ομάδες.... ….φιλοξενούσε δηλαδή γιατί σήμερα οι αντίπαλοι του έχουν αναβαθμιστεί και δεν είναι μόνο το video, DVD, Blue Ray, ή το home theatre… ...όπως, με όρους της αγοράς ηλεκτρικών συσκευών, μεταφράστηκε - συνηθίζεται σε αυτές τις περιπτώσεις - το συχνά υπαίθριο, θέατρο που έστηναν, από την Αναγέννηση και μετά, δαιμόνιοι ηθοποιοί ή παραγωγοί στις επαύλεις, οικονομικών παραγόντων, μεγαλεμπόρων, αρχόντων, τιτλούχων και κυβερνητών.....

Αυτά τα προβλήματα δημιουργεί  η υποτιθέμενη … …διαδοση των τεχνών, αναρρωτιέμαι και για την απόστασιοποίηση του κοινού  από το ας πούμε "παραδοσιακό" θεατρικό σανίδι μέχρι/και τον συνοικιακό κινηματογράφο.

Πρόκειται ακόμα για αυτούς τους ....αντιπάλους του: το facebook, το γρήγορο διαδίκτυο που έφερε την ...αργή διαδικτυακή τηλεόραση και τελικά και τους αποφασίζοντες σε αυτήν την πόλη που όλο το καλοκαίρι του 2009 στοιχηματίζαν στον αγώνα ...του μικρού κοινού του κινηματογράφου με τους προβολείς του ομίλου αντισφαίρισης, και με τις εκδηλώσεις στο Πάρκο και τις συναυλίες στο Στάδιο.... ….  

…..όμως από το 1980 και μετά συνηθίσαμε την αφίσα με τις ταινίες της σεζόν στην πόρτα της κουζίνας, στο σπίτι λίγα τετράγωνα πιο κάτω.... η φετινή εκδοχή της μάλλον θα είναι συλλεκτική αφού – λόγω καιρού και των εκδηλώσεων της ημέρας του Περιβάλλοντος το πρόγραμμα έχει πάει πίσω τουλάχιστον μια εβδομάδα!

Προκειμένου να είναι μισός κινηματογράφος επανιδρύστέ τον κάπου αλλού ή αποκεντρώστε το στάδιο - ίσως να δώσει κάτι τέτοιο την ευκαιρία να ανθίσει το ποδόσφαιρο για τα Χανιά - επείγει και το θέμα της υπογειοποίησης των χώρων στάθμευσης στο κέντρο... θα λειτουργούν οι αθλητικές εγκαταστάσεις; θα υπάρξει όχληση για τους περίοικους; αν μη τι άλλο οι δρόμοι είναι κεντρικοί και στο μήκος των τοίχων τόσο του κήπου όσο και του σταδίου πρέπει να υπάρχει σίγουρα μόνιμος φωτισμός χειμώνα - καλοκαίρι....

                                                                                                                                Νι. Κα.