Χανιά 18/11/2005 Ποδήλατο, Ποδηλατόδρομοι και Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας.
Κάτι που ξέρουμε όλοι: πρόφαση άγνοιας Νόμου απαγορεύεται, όμως υπάρχει και κάτι ακόμα που υποπτευόμαστε όλοι: το πλήθος των Νόμων είναι τεράστιο, η ελληνική Νομοθεσία απαιτεί απλούστευση, νέα κωδικοποίηση, εκσυγχρονισμό και βέβαια και κάποιες αλλαγές. Μια προσπάθεια να συγκεντρωθούν τα σημεία εκείνα του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Ν.2696/1999) που έχουν άμεση σχέση με την κυκλοφορία των ποδηλατιστών (αλλά και των ατόμων με ειδικές ανάγκες που δικαιούνται ίση μεταχείριση και την δυνατότητα των επιλογών που κάνουμε όλοι μας στις καθημερινές τους μετακινήσεις) δεν είναι πάντα ότι πιο απλό. Έτσι και αλλιώς και τα ποδήλατα δικαιούνται μια ανάλογη της σημασίας τους αντιμετώπιση από το ισχύον νομικό πλαίσιο. Και εδώ κάτι ακόμα που πιστεύουμε όλοι: Τα ποδήλατα στον δρόμο έχουν μεγάλη σημασία. Δυστυχώς για πολλούς που έχουν υπεύθυνες θέσεις στην Τροχαία και τα εμπλεκόμενα Υπουργεία (Δημόσιας Τάξης ή Μεταφορών) το ποδήλατο αποτελεί “διφορούμενο” μέσο κυκλοφορίας ή παραμένει στο περιθώριο και τα αποτελέσματα αυτής της νοοτροπίας τα αντιμετωπίζουμε συχνά. Παραδείγματα για αυτά που αναφέρονται παραπάνω υπάρχουν πολλά, από την στάθμευση σε δύο σειρές, ειδικά σε ώρες κυκλοφοριακής αιχμής, τα ατυχήματα από το άνοιγμα της πόρτας του οδηγού σε σταθμευμένα αυτοκίνητα και τελικά το ερωτηματικό του αν επιτρέπεται να κυκλοφορείς χωρίς άδεια και δίπλωμα … …αλλά απλά με ποδήλατο. Ίσως να χρειαστεί να φτάσει κανείς μέχρι τον τρόπο που αξιολογούνται και παραδίνονται τα έργα οδοποιίας γιατί σε αρκετές περιπτώσεις γίνονται με τέτοια προχειρότητα που η κίνηση στην άκρη (δεξιά) του οδοστρώματος είναι επικίνδυνη λόγω κακοτεχνιών (σαμάρια και ανωμαλίες) στις οποίες πρέπει να προσθέσεις και τις συνηθισμένες πια λακκούβες, τις σχάρες κ.λ.π. Για το Ποδήλατο όμως και την καθημερινή του χρήση οι απαιτήσεις είναι ευτυχώς διαφορετικές και οι κινητοποιήσεις όπως και η πίεση που ασκείται σήμερα στις Δημοτικές Αρχές και σε άλλους φορείς, για έργα και αποφάσεις γρήγορα επιταχύνει τις διαδικασίες. Ίσως το νομοθετικό πλαίσιο, παρόλο που είναι αρκετά “δυσκίνητο” να ακολουθήσει. Βέβαια τα πρότυπα για την εφαρμογή των μελετών αλλά και για την διαμόρφωση της κυκλοφορίας στις ελληνικές πόλεις έρχονται από το εξωτερικό και κυρίως από τις χώρες της Ευρώπης. Το ίδιο ισχύει και για την διαμόρφωση της νομοθεσίας που αφορά την κυκλοφορία του ποδήλατου και έτσι διατάξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης πιθανόν να υπερισχύουν της “οπισθοδρομικής”(;) Ελληνικής νομοθεσίας (βλ. άδεια και δίπλωμα για την οδήγηση Ποδήλατου). Κάτι άλλο που παρουσιάζεται αρκετά συχνά είναι η άποψη πως η Ελληνική πραγματικότητα είναι διαφορετική και πως όπως και η κυκλοφορία του αυτοκινήτου έτσι και το ποδήλατο στον Ελληνικό χώρο χρειάζεται διαφορετική διαχείριση. Χρειάζεται δηλαδή διαφορετική αντιμετώπιση και αρκετά διαφορετικές υποδομές, δηλαδή ιδιαίτερη σχεδίαση και χάραξη των ποδηλατοδρόμων, των χώρων για την στάθμευση του και ίσως απλούστευση των διατάξεων που αφορούν την κυκλοφορία του. Στην περίπτωση αυτής της συζήτησης έχει σημασία να καταλάβουμε ότι όπως το πλήθος των πινακίδων σήμανσης και ο λαβύρινθος των δρόμων, των κατευθύνσεων, ακόμα και των ποδηλατοδρόμων που έρχονται να προστεθούν στις χαράξεις έτσι και οι πολλοί κανονισμοί και κανόνες κυκλοφορίας, ειδικά οι αστείες απαγορεύσεις, για παράδειγμα η απαγόρευση μεταφοράς ποδηλάτων από τα μέσα μαζικής μεταφοράς, σε πολλές περιπτώσεις κάνουν την κυκλοφορία δυσλειτουργική. Για όλους τους συνειδητοποιημένους πολίτες, οδηγούς, πεζούς αλλά και ποδηλάτες η αντιμετώπιση των κυκλοφοριακών προβλημάτων με συμπληρωματικές διατάξεις, όπως για παράδειγμα για τις θέσεις και τον έλεγχο της στάθμευσης ή η προσθήκη και άλλων χώρων στάθμευσης μέσα στην πόλη (και οι μεθοδεύσεις επέκτασης των ήδη υπαρχόντων) είναι μια ακόμα απογοήτευση. Η ένταξη του ποδήλατου σαν μέσο μετακινήσεων στην πόλη ιεραρχεί με αυστηρότητα και διαχωρίζει την κυκλοφορία. Το συγκριτικό πλεονέκτημα της ολοκληρωμένης ένταξης του στο κυκλοφοριακό σύστημα είναι ακριβώς τα άμεσα οφέλη αυτής της ορθολογικής διαχείρισης του χώρου των δρόμων και του χρόνου των μετακινήσεων. Τουλάχιστον οι μισοί ποδηλάτες, αν όχι όλοι κάποιες στιγμές, απειθαρχούν με μεγάλη ευκολία και ίσως νιώθοντας και κάποια ικανοποίηση, στις μονοδρομήσεις και στους φωτεινούς σηματοδότες. Αν και σε μερικές χώρες με σίγουρο παράδειγμα την Γερμανία, επιτρέπεται σε μονόδρομους με ειδική σήμανση, η αντίθετη κίνηση του ποδηλάτη, εδώ, στην Ελλάδα κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται αντίθετα με την λογική που την θέλει ασφαλέστερη επιλογή αφού έτσι επιτυγχάνεται οπτική επαφή αντίρροπα κινούμενων οχημάτων. Επίσης δεν φαίνεται πιθανόν να πραγματοποιηθούν χαράξεις ποδηλατοδρόμων και στις δυο πλευρές του δρόμου ή ποδηλατοδρόμοι μονής κατεύθυνσης κάτι που είναι σπατάλη πολύτιμου χώρου, αν και σε αρκετά κέντρα και κόμβους μια τέτοια λύση θα απλοποιούσε την σχεδίαση, ειδικά αν υπολογίσεις τις επιλογές που έχεις στις διασταυρώσεις. Οι διεκδικήσεις για την δημιουργία ολοκληρωμένου δικτύου ποδηλατοδρόμων στα Χανιά, τα τελευταία δύο χρόνια, μπορούν να επαναλαμβάνονται χωρίς να χάνουν την πρωτοτυπία τους και την δυναμικότητα τους. Αν αφαιρέσεις όμως από τον χαρακτήρα τους την πολιτική και κοινωνική διεκδικητική διάσταση υπόκεινται στις διατάξεις του άρθρου 40 του Κ.Ο.Κ. που απαγορεύει στους ποδηλάτες να κινούνται ανά δύο (!) ή και περισσότεροι παράλληλα στο οδόστρωμα (...ο νόμος απαγορεύει την παρακώλυση της κυκλοφορίας και σίγουρα όχι την ...συγκέντρωση και ...διαμαρτυρία.... ).
Χανιά 22/02/2006 Το αστικό πλαίσιο για το Ποδήλατο.(1ο Μέρος).
Μετά τα επιμορφωτικά ταξίδια των επικεφαλής του Δημοτικού Συμβουλίου σε συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό και την ένταξη της πόλης μας στο Δίκτυο ελληνικών πόλεων “για τη βιώσιμη κινητικότητα και το ποδήλατο” ανακοινώνεται και η υπογραφή της ανάθεσης συμπληρωματικής μελέτης για την κατασκευή ποδηλατοδρόμων όπως εδώ και μήνες αναμενόταν. Δεν πρόκειται όμως να αλλάξει τίποτα από τα μέχρι τώρα σχέδια της Β΄ φάσης της μελέτης κυκλοφοριακής οργάνωσης που αφορούν το ποδήλατο και ο λόγος είναι ότι ήδη αυτή έχει εγκριθεί από το αρμόδιο Υπουργείο (ΠΕΧΩΔΕ). Πρέπει βέβαια να διακρίνουμε στην επικαιρότητα ακόμα και μια δυναμική “από κάτω προς τα πάνω” που δείχνει το βαθμό ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας γιατί η προσέγγιση των προβλημάτων της κυκλοφορίας είναι καλύτερα να χαρακτηρίζεται και από πρόθεση ανατροπών όσο και από ειλικρίνεια. Έχουν γίνει πολλές προτάσεις, αρκετοί συμπολίτες μας έχουν όραμα για τα Χανιά των επόμενων χρόνων και μπορούν να έχουν σημαντικό ρόλο ίσως όμως όχι και ολόκληρη την ευθύνη της κατάθεσης προτάσεων. Η πόλη δεν χωράει πια άλλα αυτοκίνητα. Αρκετά ακόμα μπορεί να σημειώσει και κάποιος που δεν είναι ειδικός και αρκετές συνοικίες του κέντρου σύντομα θα οριοθετούνται ή θα χωρίζονται από μονό-δρόμους - όπου τα αυτοκίνητα θα μπορούν να αναπτύξουν μεγαλύτερη ταχύτητα - με ακόμα μεγαλύτερο φορτίο κίνησης και αυξημένα επίπεδα θορύβου. Αν συμπληρώσουμε στην εικόνα και τους νέους ανισόπεδους(;) κόμβους και (υποθετικά) υπέργεια πολυώροφα Parking στις εισόδους της πόλης θα πούμε ότι με τις νέες δυνατότητες θα προωθήσουμε τη "συνδυασμένη χρήση Ι.Χ. και ΜΜΜ". Θα έπρεπε να είχε ήδη αλλάξει τελείως η νοοτροπία και ο τρόπος χρήσης του Ι.Χ. αυτοκινήτου. Ακόμα και αν με τέτοια μέτρα (mini-bus) γίνεται να διαφυλαχτεί για παράδειγμα η φυσιογνωμία της παλιάς πόλης, θα χρησιμοποιείται εκεί το ποδήλατο όταν από νοοτροπία και συνήθεια όλοι πια χρησιμοποιούν αυτοκίνητο; Το πιο ενδιαφέρον που διαπιστώνει κανείς παρακολουθώντας τις διαδρομές που προτείνονται για το ποδήλατο είναι ότι καλύπτουν το σύνολο της έκτασης του κέντρου αλλά και ότι αυτοπεριορίζονται στην περιοχή της πόλης που είναι σχετικά ισόπεδη. Το αμέσως επόμενο είναι ότι διέρχονται από διακριτά όρια της παλιάς πόλης που ούτως ή άλλως απαιτεί ξεχωριστή κυκλοφοριακή μελέτη. Πρέπει να γίνει αναφορά στις αναπλάσεις στις συνοικίες της που δεν προβλέπουν χώρο για το ποδήλατο. Η λύση για μια ακόμη φορά θα είναι οι σημειακές ταπεινώσεις των κράσπεδων σε κάποια πεζοδρόμια ή διαφορετικές υφές και χρωματισμοί των υλικών οδοποιίας. Σε πολλές περιπτώσεις λειτουργούν Parking αυτοκινήτων με την συνωμοτική συμφωνία των υπευθύνων που μεταθέτουν ένα πρόβλημα που υποθετικά μόνο είναι αντιστρέψιμο. Το πλεονέκτημα είναι ότι οι χώροι δεν πρόκειται να καταληφθούν από άλλες χρήσεις, αλλά η κατάσταση έχει οριστικοποιηθεί σε αρκετά σημεία. Με ένα περίεργο τρόπο και οι υπόλοιπες χαράξεις στην σύγχρονη πόλη κινούνται περιφερειακά τριών ευδιάκριτων περιοχών της που είναι με την σειρά το Κουμ Καπί, τα Νέα Καταστήματα με το Δημαρχείο και γύρω από τον Δημοτικό Κήπο. Τα Χανιά εκτός από τον ιστορικό πυρήνα διαθέτουν ένα “ακτινωτό” δίκτυο κεντρικών αρτηριών στις οποίες το ποδήλατο δεν βρίσκει ασφαλή θέση αν δεν εφαρμοστεί η μελέτη και κατασκευαστούν μόνιμες υποδομές και ποδηλατόδρομοι. Ακόμα πιο αποτρεπτικά είναι τα προβλήματα που προκύπτουν από την έλλειψη κυκλοφοριακής αγωγής και ελέγχου της στάθμευσης και το ενδεχόμενο να γίνει δεύτερη φύση του προτεινόμενου δικτύου ποδηλατοδρόμων η συνεχής αστυνόμευση του. Το πρόβλημα υπάρχει και στην παραλία του ΚουμΚαπί που προτείνεται για την χάραξη ποδηλατοδρόμου. Οι αντιδράσεις των κατοίκων στην λειτουργία των καταστημάτων διασκέδασης είναι ο καλύτερος σύμμαχος σε μια τέτοια προσπάθεια αλλά θα είναι τελικά δυνατή η συνύπαρξη όλων αυτών στον δημόσιο χώρο; Η χρήση του ποδήλατου είναι φιλική προς τους εμπόρους και τους καταστηματάρχες μια που οι ποδηλάτες μπορούν και καταναλώνουν όπως οι πολίτες που κάνουν τα ψώνια τους πεζή, μπορούν και κάνουν συχνές μικρές στάσεις αντίθετα από τους χρήστες των αυτοκινήτων που είναι υποχρεωμένοι σε βιαστικές διελεύσεις. Όμως όσο και να φαίνεται περίεργο αυτό που λείπει στην σημερινή πρόταση είναι οι …προορισμοί. Οι διαδρομές μέσα στην πόλη καλό θα ήταν να έχουν αρχή και τέλος ή ακόμα καλύτερα να συμπεριλαμβάνουν κέντρα εξυπηρέτησης των παρακείμενων γειτονιών ή τα κυριότερα σχολικά συγκροτήματα όπως αυτά στην ΑΒΕΑ ή τον Κουμπέ. Και άλλοι προορισμοί περιμένουν ποδηλάτες όπως οι χώροι πολιτιστικών και καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων, το Ωδείο, τα Νεώρια, το Κ.Α.Μ., η Πινακοθήκη, το πολιτιστικό κέντρο στο παλιό Τελωνείο, τόσοι πολλοί και τόσο συγκεντρωμένοι που φτάνουν! Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση έξω από τα στενά όρια του Δήμου είναι η σύνδεση με τους Αγ.Αποστόλους με ποδηλατικό μονοπάτι και σαν επιλογή είναι η καταλληλότερη όπως δείχνουν και παρόμοια παραδείγματα σε άλλες επαρχιακές πόλεις. Δεν είναι θέμα μόνο ηθικό, έχει μια διαφορετική διάσταση στο χώρο. Όποιος και να είναι τελικά ο τρόπος αυτό που πρέπει να κερδίσουμε είναι η μεγαλύτερη δυνατή “αποτελεσματικότητα” (…δανείζομαι την έκφραση από τα λόγια του κ.Βιρβιδάκη σε πρόσφατα εγκαίνια έκθεσης στο Κ.Α.Μ.) αυτών των παρεμβάσεων με όρους το κοινό συμφέρον και την ποιότητα της ζωής στα επόμενα χρόνια.
Χανιά 22/02/2006 Ένα αστικό και πολιτιστικό πλαίσιο για το Ποδήλατο. (2ο Μέρος).
Για το Ποδήλατο και την καθημερινή του χρήση ίσως τα πράγματα να φαινόταν πιο απλά αν από σεβασμό, θαυμασμό ή από φόβο του παραχωρούνταν πάντα η προτεραιότητα. Δεν είναι θέμα μόνο ηθικό, έχει μια διαφορετική χωρική διάσταση. Η ένταξη του ποδήλατου σαν μέσο μετακινήσεων στην πόλη μπορεί να μην επιτρέπει την “ανάμιξη” της κυκλοφορίας, μπορεί να διαχωρίζει τους δρόμους σε επιπλέον λωρίδες κυκλοφορίας και να δημιουργεί έναν λαβύρινθο σημάνσεων και χαράξεων, διαγραμμίσεων. Αλλά η ολοκληρωμένη ένταξη του στο κυκλοφοριακό σύστημα εκτός από τα άλλα άμεσα οφέλη της φαίνεται ότι προωθεί και την οικονομική και κοινωνική συνοχή και ότι ενισχύει την πολιτιστική ταυτότητα της πόλης μας. Και οι δυο αυτοί όροι έχουν πληγωθεί από τον εγωισμό των …”εκτός δρόμου” αυτοκινήτων με το μεγάλο κόστος και το ανοικονόμητο μέγεθος. Παραμένει όμως αναπάντητο το ερώτημα για το αν οι προς διαμόρφωση ποδηλατοδρόμοι θα εξυπηρετούν ένα ευρύ φάσμα μετακινήσεων ή αν θα αποτελέσουν άλλοθι για προνομιακές περιηγήσεις. Χρήση του ποδηλάτου είναι δυνατή από όλες τις κοινωνικές τάξεις και συχνά τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να το επιλέγουν οι οικονομικοί μετανάστες στις καθημερινές τους μετακινήσεις για δουλειά, θυμίζοντας άλλες εποχές που ήταν (το ποδήλατο) καθημερινό εργαλείο μικροεμπόρων, μεταφορέων και των συμπαθέστατων ταχυδρόμων. Προσωπικά, δυο δεκαετίες τουλάχιστον πίσω στον χρόνο, θυμάμαι τον ποδηλάτη που με ένα μεγάλο μεταλλικό κουτί δεμένο στην σχάρα μετέφερε αξημέρωτα την καυτή μπουγάτσα στο κατάστημα του Ιορδάνη από το “κρυφό” για τους πολλούς εργαστήριο. Για να βρεθούν ίχνη στον χρόνο είναι δυνατόν να γίνουν κάποιες μεταθέσεις με τα χαρακτηριστικά της καθημερινότητας στο παρελθόν, μόνο που αυτά δεν περιορίζονται στο χώρο. Οι συμπεριφορές που αφορούν την κυκλοφορία δεν είναι αδιάφορες των τοπικών συνθηκών. Μια παράμετρος που μεταβάλλεται και συνθέτει την εικόνα της πόλης είναι η κατάσταση στις μεταφορές και τις συγκοινωνίες με την χρήση μεταξύ άλλων (ιππήλατων κάρων κυρίως) και του ποδηλάτου. Από τον μεσοπόλεμο μέχρι και την δεκαετία του ’60 το ποδήλατο συνδέει την παραγωγική ύπαιθρο με την πόλη και το εμπορικό κέντρο και έχει ιδιαίτερο ρόλο στην οικονομία αφού αποτελεί μέσο μεταφοράς των εργαζόμενων σε εργοστάσια και βιοτεχνίες. Βλέποντας τις παλιές φωτογραφίες και τις καρτ-ποσταλ με την Δημοτική Αγορά αναγνωρίζει κανείς μια πλατεία ενιαία, χωρίς υψομετρικές διαφορές, ασφαλτοστρωμένη βέβαια όπως και η Χ.Γιάνναρη, να δίνει την εντύπωση ότι εκτείνεται σε μια μεγάλη περιοχή και να φιλοξενεί ταξί, λεωφορεία, φορτηγά και …ποδήλατα. Στον στενό δρόμο πίσω από το 1ο Γυμνάσιο, την οδό Τσουδερών, ήταν συγκεντρωμένα συνεργεία που νοίκιαζαν ποδήλατα και μαγαζιά της συντεχνίας των ποδηλατάδων. Τα ονόματα στις ταμπέλες των καταστημάτων τα θυμούνται οι μεγαλύτεροί, Αρμ.Ντινιόζος, Μιχ. Μόρτογλου, Χρ. Μόρτογλου, Χρ. Πάτερος, Κωνσταντινίδης, Σφηναρολάκης, Τσισμενάκης. Το ποδήλατο ήταν το μέσο μετακίνησης των μη προνομιούχων αλλά και ανθρώπων κάθε ηλικίας που ένιωθαν αγάπη για αυτό το δίτροχο και κέρδιζαν σε υγεία και ευεξία χρησιμοποιώντας το. Την εποχή που τα αυτοκίνητα το έδιωξαν από τον δρόμο στα μέσα της δεκαετίας του ΄70 η εικόνα του μόνο πάλιωσε, γέρασε όπως και κάποιοι από τους ποδηλάτες εκείνων των χρόνων με τα βαριά ποδήλατα-αντίκες. Με τις νέες οικονομικές συνθήκες που έκαναν το αυτοκίνητο όλο και πιο προσιτό ο ρόλος του ποδηλάτου άλλαξε και έγινε αθλητικός με πολλές ταχύτητες και νέες ηλικίες που έπαιζαν και μάθαιναν την κυκλοφορία και τους δρόμους.
Δημοσιεύτηκε στα Χ.Ν. την Παρασκευή 17/03/2006 ...με λίγες διορθώσεις και πλούσιο φωτογραφικό υλικό..... ...πόσο γρήγορα περνάνε δύο, τρία χρόνια, ε;
Υ.Γ. (σήμερα, Δευτέρα 5 Μαϊού έγιναν και άλλες μικρές διορθώσεις και προσθέσεις στο κείμενο - τις επέβαλε η κριτική που του έγινε και το γεγονός ότι όταν γραφόταν δεν είχα τον απαραίτητο χρόνο να αναπτύξω πλήρως τις διαφορετικές σκέψεις μου ...σε ολόκληρο το μήκος... και το πλάτος των παραγράφων του...)
