Το “Μεγάλο Σινικό Τείχος” και το τείχος του Βερολίνου είναι και τα δυο παρελθόν(;). Το πρώτο γιατί έγινε η αιτία να πληγωθεί η εθνική υπερηφάνεια της Κίνας μια που δεν είναι ορατό από το διάστημα (με γυμνό μάτι) την στιγμή που η ίδια χώρα βρίσκεται στην διαστημική εποχή κάνοντας εκτός από οικονομικά και τεχνολογικά άλματα.(Το ίδιο ισχύει και για ένα μεγάλο ταφικό μνημείο, την μεγάλη πυραμίδα.)
Το δεύτερο (το τείχος του Βερολίνου) “μετατέθηκε” τελικά, μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα Νότια σε άλλη ήπειρο και αποκλείει πληθυσμούς που μισούνται, (και οι λόγοι είναι οι ίδιοι, εκτός από την ήττα των δικτατοριών και την κυριότητα της γης, ο ρατσισμός, ο αντισημιτισμός, λόγοι πολιτικοί και θρησκευτικοί και βέβαια οι κατασκευασμένες εδώ και χιλιετίες διαφορές ...των φυλών του Ισραήλ που είναι αμφίβολο αν μπορούν να γίνουν αντικείμενο περαιτέρω χιουμοριστικών σεναρίων).
Γράφω μετατέθηκε γιατί πάνω που αρχίσαμε να ξεχνάμε την εποχή του ψυχρού πολέμου - περάσαμε σε αυτήν του πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία και στην αντιμετώπιση της “ασύμμετρης” απειλής - μια εποχή με υπερμοντέρνες φυλακές σε εξωτικά μέρη: Γκουαντάναμο και Σούδα; (και όχι Φιρκάς και φρούριο Ιτζεδίν, γνωστό στους ντόπιους και σαν “Καλάμι”) για όσους έχουν το θράσος και ζητούν μεγαλύτερη ή πιο χειροπιαστή αποζημίωση από τα συναισθήματα και την “νοσηλεία” που προκαλούν τα νέα ήθη και η θεατρική σκηνοθεσία της πραγματικότητας - η επικαιρότητα επιφύλασσε νέες εκπλήξεις ...ο "νεοεκλεγείς" Δημοκρατικός υποψήφιος Ομπάμα δήλωσε και αυτός με την σειρά του Βερολινέζος - μόνο που η Γερμανία είναι ενιαία, η αντιπυραυλική ασπίδα του ΝΑΤΟ ξανά πραγματικότητα και οι ...πύραυλοι σε λίγο θα 'ναι στην Πολωνία και στην ...Γεωργία....
Από την άλλη, παρ’ όλες τις ελλείψεις σε πολιτική και ανθρώπινη ευαισθησία - βλ. παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων και συλλήψεις αντικαθεστωτικών και πολιτών - η Κίνα μοιάζει πανέτοιμη για την Ολυμπιάδα της 8ης Αυγούστου 2008. Σε μία εβδομάδα περίπου θα ξέρουμε...
Λέτε στην τελετή έναρξής της να μας περιμένουν και άλλες εκπλήξεις; κάτι το ίδιο εντυπωσιακό με τα μεγέθη αυτής της χώρας - κάτι πολύ πιο δυνατό από αυτό που είχαμε συνηθίσει με τους ...αντιπερισπασμούς του 2004 που Ολλανδοί και Κινέζοι διαφήμιζαν το ήδη έτοιμο ...Ολυμπιακό προϊόν τους στολισμένο με χιλιάδες λουλουδάκια και πολύχρωμα φυτά - πράσινο και άνθη σε ποικιλία, σε γεωμετρικές συνθέσεις, σε παράθεση, τοποθετημένα με συμμετρία στις ολυμπιακές εγκαταστάσεις και σε κάθε ελεύθερο χώρο και γωνία των κλειστών Ολυμπιακών πόλεων, σχηματίζοντας αστικούς κήπους και αρχιτεκτονικές εφήμερες αλλά τόσο εκθαμβωτικές που δικαιολογήθηκε απόλυτα όποιος θέλησε να τους μιμηθεί - μέχρι και σήμερα - όπως εγώ και η υπουργός εξωτερικών κ.Μπακογιάννη - τότε Δήμαρχος Αθηναίων φυσικά και ο πρώην διευθυντής πρασίνου του Δήμου Αθηναίων που γνώρισα σε ένα επιμορφωτικό σεμινάριο - απολύθηκε το 2004 γιατί τα λουλουδάκια του μπαγιάτεψαν.... κ.ο.κ.
Το να διατηρείς ένα κήπο και να φροντίζεις τα λουλούδια του είναι βαθιά θεραπευτικό, όπως, για παράδειγμα είναι επαναστατικός ο Μάης μήνας και η αναγέννηση της φύσης, αλλά η καλλιέργεια φυτών - διακοσμητικών ή μη - σε μεγάλη κλίμακα με σκοπό το εμπόριο τους, η αποθήκευση τους, η διακίνηση και η συντήρηση τους φτάνουν στα όρια της ψύχωσης όπως και κάθε βιομηχανική παραγωγή σε γραμμή... ...στην ψύχωση μπορείς να φτάσεις και με την επιμονή στην χρήση μερικών από αυτά τα ...μαγικά φυτά ή στην ανοιξιάτικη παραβατικότητα και το Μαγιάτικο παραλήρημα.
Η έναρξη των Αγώνων του Πεκίνου ίσως να είναι διαφορετική και από ότι περιμένουμε αλλά και από την τελετή των Αθηνών, ίσως να έχει σχέση με το Σινικό Τείχος – συνδεδεμένο άρρηκτα με την ιστορία και την ενοποίηση της χώρας ή με μια μεταφορά του στην σκηνή, ίσως με την σχηματική απεικόνιση του – την συμπύκνωση του σε ένα ελάχιστο χώρο ή μήκος ή με μια νέα εκδοχή της “γραφής” του ανάλογης με το “ιδεόγραμμα” που αποτελεί και την μασκότ των αγώνων. Ίσως απλά να πρόκειται για ένα μεγάλο αριθμό από απόλυτα συγχρονισμένους χορευτές και performers που υπακούοντας όλοι την ίδια φωνή – θα αποτελέσουν ένα θεϊκό ή ανθρώπινο δεν έχει σημασία, νέο και ενιαίο σώμα που θα μαγέψει τους θεατές.
Να σας θυμίσω για το Σινικό Τείχος ότι δεν φαίνεται βέβαια από το διάστημα αλλά παρόλα αυτά έχει επικρατήσει να αναφέρεται σαν το “Μεγάλο” Τείχος (στον ενικό) όντας το μεγαλύτερου μήκους τείχος μέσα σε ένα σύνολο από παρόμοια αμυντικά έργα (τείχη) στην Κίνα. Ο συνολικός αριθμός τους, για τους επίδοξους μελετητές και αρχαιολόγους, είναι (όπως και το συνολικό μήκος τους) δύσκολο να προσδιοριστεί.
Για τους κάτοικους της ιστορικής Κίνας το όνομα για το Σινικό Τείχος είναι “το τείχος των δέκα χιλιάδων λι”. Όπως και για τον Ξενοφώντα ο αριθμός “δέκα χιλιάδες” μεταφορικά σημάνει οποιαδήποτε “άπειρη” αξία, ενώ η μεταφορική αναπαράσταση της μονάδας μέτρησης λι είναι επίσης στα κινέζικα αυτή του άπειρου.
Σε κάτι που δηλώνω άγνοια (ή απώλεια μνήμης και κανόνων γραμματικής και σύνταξης) είναι ακριβώς αυτό: γιατί να επικρατεί ο όρος “τα τείχη” αντί “ο τοίχος” ή “το τείχος”, έστω απλά “το φρούριο”, “το κάστρο” ακόμα και “παλιά πόλη” ή και “οχύρωση” [“οχυρώσεις” αλλά γιατί άραγε ο πληθυντικός από την στιγμή που παρόμοια έργα μπορούν και γίνονται αντιληπτά στο σύνολο τους από την στιγμή που διακρίνεις έστω και ένα μικρό τμήμα τους.] Έχουν (τα τείχη) σαφή χωρικά χαρακτηριστικά και αυτό γίνεται εύκολα κατανοητό με την διαπίστωση ότι στα τείχη με διαστάσεις (δυο, τρεις, τέσσερεις αν προσθέσεις και τον ιστορικό χρόνο) ανήκει η ιδιότητα να ορίζουν την πόλη και το τοπίο, ακόμα και να ταυτίζονται με το τοπίο και την πόλη. Αυτό μπορεί να γίνει πιο εύκολα κατανοητό λαμβάνοντας υπ’ όψη τους περιορισμούς στην μετακίνηση και εγκατάσταση των πληθυσμών που είχαν σαν μηχανισμό τα αμυντικά αυτά έργα. Τα τείχη σαν χωρικό όριο και τα τείχη σαν μηχανισμός.
Η αλήθεια όμως δεν πρέπει να βρίσκεται μόνο εδώ. Ο πληθυντικός “τα τείχη” μπορεί να οφείλεται ακόμα και στον αμφίσημο χαρακτήρα αυτών των μνημείων, ακόμα και στο γεγονός ότι σαν κατασκευή και σαν γεωμετρία μπορεί και περιέχουν μια σημαντική έκταση στο εσωτερικό της περιμέτρου τους αλλά και να ανήκουν ταυτόχρονα σε ένα πιο διευρυμένο (γεωγραφικό) πλαίσιο. Η δυνατότητα των τομών που επιτυγχάνονται, με τα τείχη να διακόπτουν την ροή στον χώρο είναι και ο κυριότερος λόγος για τον οποίο αντιβαίνουν την αρχή που θέλει τον χώρο συνεχή.
Έτσι όμως (με τα τείχη σαν εργαλείο και σαν μέθοδο) μπορούμε να φτάσουμε σε ένα διαφορετικό αξίωμα για τον χώρο που τον θέλει να εξαρτάται από την πυκνότητα των εσωτερικών του “ορίων”.
Απομόνωση και παρατήρηση και παρακολούθηση, έλεγχος και περιορισμός, (τα τείχη έχουν όλες αυτές τις ιδιότητες) και τελικά “διατήρηση” μόνο για τις ανάγκες αυτής της “παράπλευρης” σκηνοθεσίας μάλλον είναι υποτίμηση και ευτελισμός.
Ευτυχώς δεν μπορώ να τα ισχυριστώ όλα αυτά, τουλάχιστον όχι ακόμα φαίνεται όμως ότι υπάρχουν οι συγκυρίες και αυτό το καταλαβαίνει κανείς από το πλήθος των δημοσιεύσεων σε χώρους όπως (χαρακτηριστικά) ο ιστοτόπος in.gr που πρόσφατα έκανε αναφορές σε όλα τα είδη των τειχών που ξαναανακαλύπτονται. Από την μακρινή αρχαιότητα, στον Ελληνικό χώρο, μέχρι σήμερα στην Μέση Ανατολή με τον αποκλεισμό με παρόμοιο τρόπο (Οχυρωματικό Τείχος) των περιοχών των Παλαιστινίων. Όπου συγκυρίες βλέπε και μέτρα κατά της μετανάστευσης πληθυσμών και της ελεύθερης εγκατάστασης τους στους τόπους διαμονής τους, ενώ με τα νέα δόγματα ασφάλειας σαν αντίπαλος στις συγκρούσεις χαρακτηρίζεται ο άμαχος πληθυσμός, οι διαδηλωτές, τα μεμονωμένα άτομα ή μικρές ομάδες ακόμα και άοπλων παιδιών ή εφήβων που βρίσκονται αποκλεισμένοι σε κάποια από τις πλευρές αυτών των τειχών (συνήθως την απομονωμένη).
Επομένως το θέμα των Οχυρώσεων θα παραμείνει επίκαιρο δεν ξέρω όμως αν είναι και πρωτότυπο αφού ήδη εδώ και χρόνια οι “κλειστές” νέες πόλεις και οι ιδιωτικοί οικισμοί, ακόμα και κάποιες συνοικίες, αργόσχολων Ευρωπαίων και Αμερικάνων, περιχαρακώνονται με “ζώνες πράσινου” και φράχτες με προδιαγραφές υψηλής ασφάλειας. Αναρωτιέμαι αν τα νέα τείχη θα γίνουν κάποια στιγμή το άλλοθι των πραγματικών ηττημένων και από τις δυο πλευρές. Αναρωτιέμαι ακόμα αν όλα αυτά έγιναν πραγματικότητα όταν όλες οι υποτιθέμενες φοβίες και κίνδυνοι επαληθεύτηκαν ή αν βρισκόμαστε στην αναμονή πραγματικών αλλαγών στην ιστορία.
Όλα τα παραπάνω με τον ένα ή με τον άλλον τρόπο αποτελούν απαραίτητο σκηνικό για την σημερινή παρουσία των τειχών. Ίσως στο μέλλον, κάποια στιγμή όχι μόνο θα βεβαιωθούμε ότι το Σινικό Τείχος είναι διακριτό από μακρύτερα, την Σελήνη για παράδειγμα, αλλά ίσως και σε κάποια επέτειο της πτώσης του να “αθωωθεί” και το τείχος του Βερολίνου, οι κατασκευαστές του, η “ιδεολογική” του υπόσταση και η εποχή του (ίσως αυτό να έχει ήδη συμβεί). Τους γερόλυκους του Rock που το “κατεδάφισαν” δυο ή τρεις φορές σε συναυλίες (δεν θυμάμαι…ήταν οι Pink Floyd ή οι Rolling Stones;) δεν ξέρω αν θα μπορέσουμε να ξανααπολαύσουμε.
