Συνεχίζοντας την αναζήτηση....

...ή αν θέλετε αυτήν την μέσω της "αφής" ...ανακάλυψη των ιστορικών κτηρίων - μνημείων, με την έννοια των αξιόλογων - διατηρητέων ή μη κατασκευών - των δύο τελευταίων αιώνων, στα Χανιά, μπορούμε να προσθέσουμε ή καλύτερα να επεξηγήσουμε κάποιες από τις αναφορές στο προηγούμενο κείμενο - όπως αυτό δημοσιεύτηκε στο φύλο 69 της Πυξίδας της πόλης....

Τα Χανιά αναπτύσσονταν έξω από τα κάθε φορά τείχη τους πάρα πολύ γρήγορα... ...αλλά ειδικά όσο αφορά τις συνθήκες με τις οποίες πραγματοποιήθηκε η ανάπτυξη της πόλης από τα μέσα του 19ου αιώνα έως και την ....υποτιθέμενη "κατεδάφιση" των τειχών στις αρχές του 20ου αιώνα και την μετάλλαξη του ιστορικού πυρήνα από τις καταστροφές του πολέμου και τα έργα ανοικοδόμησης/ανασυγκρότησης... κυρίαρχο ρόλο έπαιξαν οι ήδη διαμορφωμένες διαδρομές προς την ενδοχώρα και τα κοντινότερα προάστια που με την σειρά τους άρχισαν να σχηματοποιούνται μέσα από την κατάτμηση των μεγάλων περιουσιών - βλέπε Τούρκικα μετόχια - και τις αλλαγές στο ιδιοκτησιακό τους καθεστώς.... χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι προϋπάρχοντες περιαστικοί οικιστικοί πυρήνες - τα κέντρα - οι μικροί οικισμοί, οι σημερινές γειτονιές όπως το Μεϊντάνι της Χαλέπας, δεν αντιμετώπισαν όλα αυτά τα χρόνια, προβλήματα πολεοδόμησης, προσβασιμότητας και διάνοιξης δρόμων, αρτιότητας ή καλύτερα του μέσου συνήθους μεγέθους των οικοπέδων ή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος κ.ο.κ.

Τα Χανιά κηπούπολη; Αυτό θα μπορούσε να ήταν αλήθεια για μια εποχή... ....ευτυχώς χωρίς μεγάλη διάρκεια... ...αλλά θα προϋπόθετε μια τακτοποίηση του ιστού (αλλιώς πολεοδόμηση) σε ίσες "μερίδες" - έστω... περίπου ίσες- ...με δρόμους παράλληλους ή/και κάθετα τεμνόμενους μεταξύ τους - μια πόλη με κύριο χαρακτηριστικό της την αραιη δόμηση που θα προσομοιάζει σήμερα με τα ευρύματα ενός άστεως ...που ακολουθεί το Ιπποδάμειο σύστημα της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας. Ισως η αναφορά εδώ να είναι άτοπη αλλά όλα και όλα κάτι τέτοιο πρέπει να σημαίνει για κάποιους και ισχυρή κοινότητα και μαθήματα καλής διακυβέρνησης.

Βέβαια κηπούπολη και "μπακλαβαδωτό" δεν είναι πάντα ότι πιο ιδανικό... ...ενώ δεν σημαίνει ότι μια τέτοια πόλη αποφεύγει τις καμπύλες γραμμές ή τις ισχυρές διαγωνίους, ακόμα και κάποιες ισχυρές αναλογίες στην κάτοψη αλλά με το να ταυτίζεται συνήθως με την χρήση της κατοικίας - κηπούπολη = αμιγής κατοικία - δεν δίνει διεξόδους σε πολλά από τα προβλήματα της σύγχρονης καθημερινότητας.... ...εργασία, παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και κυρίως αναψυχή και μετακινήσεις... για να το καταλάβετε καλύτερα θα 'πρεπε να ζήσετε σε ένα από τα Αθηναϊκά προάστια της δεκαετίας του '60 ή μέχρι σήμερα στην Φιλοθέη και το Ψυχικό....

Σήμερα στα Χανιά όταν ακούμε για τον δρόμο του περιπάτου - την σημερινή οδό Τζανακάκη και την προέκταση της Νεάρχου - ή την Ελ. Βενιζέλου μέχρι την Χαλέπα πρέπει να έρχεται στο μυαλό μας μια δόμηση παρόδια - στις δύο πλευρές του δρόμου δηλαδή - Νεοκλασικά κτήρια κυρίως αλλά και με επιρροές από κάθε λογής Αρχιτεκτονικό στύλ των αρχών του 20ου αιώνα- και μετέπειτα με επιρροές από μια νεωτερική Αρχιτεκτονική που στην Αθήνα γνώριζε ήδη άνθιση.
Ούτως η άλλως η πόλη των Χανίων αναπτύσσεται κεντρικά γύρω από τους άξονες που σήμερα συγκλίνουν στην πλατεία της Δημοτικής Αγοράς. Ιχνη παλιότερων διαδρομών που εξυπηρετούσαν την πόλη και την συνέδεαν με τα περίχωρα ή νεώτερες διανοίξεις, είναι σχετικά ευθύγραμμοι και με σχετικά σταθερή κλίση και έχουν τόσο μεγάλο μήκος που μεταξύ άλλων μας επιτρέπουν να αναγνωρίζουμε, τουλάχιστον οπτικά τμήματα του κέντρου που απέχουν σημαντικά... ή δεν είναι αλήθεια; μπορείς να αναγνωρίσεις το κτήριο της Δημοτικής Αγοράς, Νεώτερο Μνημείο σήμερα, από το ύψος του επίσης δημοτικού, Σταδίου; ή από εκεί να μετατεθείς - με μια ματιά - στην Πλατεία Δικαστηρίων; αμφίβολο αλλά μήπως αυτή η προοπτική των δύο πλευρών του δρόμου με όλα αυτά τα "σημαντικά" για την Αρχιτεκτονική και Πολιτιστική κληρονομιά κτήρια, ακόμα και στην Χατζημιχάλη Γιάνναρη μέχρι και την Κισσάμου, την Αποκορώνου ή σε κάποιο τμήμα της Οδού Δημοκρατίας - σήμερα οδός Α.Παπανδρέου - προδιαθέτει για μια πρόταση, για παράδειγμα μιας περαιτέρω δεντροφύτευσης αυτών των δρόμων - έστω με κάποιο αειθαλές - σίγουρα όχι με τους συνήθεις φοίνικες - να μην γίνουμε και Beverly Hills ή Συγγρού επί το ελληνικότερον....

Την απάντηση στην παραπάνω αναζήτηση μου την έδωσε ένα παλιότερο φύλο της ίδιας εφημερίδας - σε μια παλιά Πυξίδα λοιπόν - πυξίδα δεν σημαίνει και κουτί...; - ο φίλος Α.Στέγος γράφει ότι η διαδρομή είναι το κυριότερο συνθετικό μέρος χαρακτηριστικό ενός κήπου....
Είναι σωστό όπως είναι και γνωστό το ότι κάθε διαδρομή χρειάζεται μια αρχή και ένα τέλος, όπως ακριβώς μια πορεία απαιτεί σκοπό. Λοιπόν, κήπος - κηπούπολη ή διαδρομή το ίδιο και το αυτό;
Ισως αυτό να μου επιτρέπει ακόμα την παρομοίωση της πόλης με ένα κήπο - και για κτήρια που βλασταίνουν, ανθίζουν, κλαδεύονται ποτίζονται και ξεραίνονται, ξεριζώνονται.....

και μια διευκρίνηση....

μια κηπούπολη μπορεί να μοιάζει με το Ιπποδάμειο σύστημα πολεοδομικής οργάνωσης των αρχαίων πόλεων ή καλύτερα να μοιάζει - όπως αναφέρεται στην χθεσινή δημοσίευση - στα ευρήματα ενός τέτοιου αρχαίου πολεοδομικού ιστού ...σε μια μεγάλης σχετικά έκτασης ανασκαφή μιας πόλης.... ...με διακριτά τα ίχνη του παλιού ιστού - των δρόμων δηλαδή και αραιά ερείπια κατοικιών .....μπορεί και να διαφέρει όμως από την πραγματική εικόνα του έργου που πήρε το όνομα του Ιππόδαμου για τον απλούστατο λόγο ότι το σύστημα δόμησης στις πιο πολλές από αυτές τις περιπτώσεις - όχι όλες - ήταν μάλλον το συνεχές.... δηλαδή μεσοτοιχίες και σπίτια με εσωτερικές αυλές κτισμένα το ένα σε επαφή με το άλλο....

...η σύγκριση μάλλον είναι άδικη... αλλά πιστεύω ότι η πολεοδομία - φυσικά και η αρχιτεκτονική - έχει να επιδείξει λίγες μόνο περιπτώσεις που το σύστημα διακυβέρνησης του δήμου...της πόλης ή του κράτους.... εφαρμόστηκε και αναπαραστήθηκε με τόση ακρίβεια..... ...στον χώρο....

και αυτές είναι η αναγεννησιακή πόλη - η κηπούπολη - το αρχαίο Ιπποδάμειο.....

and the winner is.....